Luận văn Thạc só Toán: Một hướng tiếp tục mở rộng của đònh lý Jacobson trang 5
. .
3) Giả sử a
m
= 0 và đặt b = –a + a
2
– a
3
+ … + (-1)
m-1
a
m-1
thì bằng
phép tính đơn giản ta suy ra a+b+ab = 0.Vậy mọi phần tử lũy linh trong
R đều là tựa chính qui phải nên ta có:
Mọi nil ideal phải trong R đều là tựa chính qui phải.
Do đó theo mệnh đề (1.2.3) ta cũng có:
Mệnh đề(1.2.4): Mọi nil ideal phải hoặc trái của R đều chứa trong
J(R).
Bây giờ ta xét một lớp vành đặc biệt
Đònh nghóa: Một vành R được gọi là nửa đơn nếu J(R) = (0)
Mệnh đề sau nói lên lợi ích thực sự của căn Jacobson:
Mệnh đề(1.2.5): Với mọi vành R thì R/J(R) là một vành nửa đơn.
[tức là J(R/J(R)) = (0) với mọi vành R]
Về các bất biến của căn Jacobson ta cũng có:
Mệnh đề(1.2.6): Nếu A là một ideal của R thì J(A) = A
∩
J(R) .
Hệ quả: Nếu R nửa đơn thì mọi ideal của R cũng vậy.
Chú ý: Kết quả trên là sai nếu ta chỉ giả thiết A là ideal một phía.
Bây giờ nếu R là một vành và ký hiệu R
m
là vành tất cả các ma
trận cấp m×m với các hệ tử thuộc R thì ta có:
Mệnh đề(1.2.7): J(R
m
) = J(R)
m
.
§3. VÀNH ARTIN NỬA ĐƠN
Đònh nghóa: Một vành được gọi là Artin phải nếu mọi tập không rỗng
các ideal phải đều có chứa phần tử tối tiểu.
Ta thường bỏ qua chữ “phải” và nói gọn là vành Artin. Các vành
Artin còn có thể được đònh nghóa tương đương thông qua các dây
chuyền giảm.
Một vành R là Artin khi và chỉ khi mọi dây chuyền giảm các ideal
phải của R:
ρ
1
⊃
ρ
2
⊃
…
⊃
ρ
m
⊃
… đều phải dừng.[Tức là kể từ một lúc
nào đó ta có mọi
ρ
i
đều bằng nhau]
Với các vành Artin thì căn của nó rất đặt biệt:
.
GV hướng dẫn:
PGS – TS Bùi Tường Trí HV: Đinh Quốc Huy
Luận văn Thạc só Toán: Một hướng tiếp tục mở rộng của đònh lý Jacobson trang 6
. .
Mệnh đề (1.3.1): Nếu R là một vành Artin thì J(R) là một ideal lũy
linh.
Hệ quả: Nếu R là một vành Artin thì mọi nil ideal (phải, trái hoặc hai
phía) của R đều lũy linh.
Đònh nghóa: Một phần tử e
≠
0 trong R được gọi là phần tử lũy đẳng
nếu ta có e
2
= e.
Mệnh đề (1.3.2): Cho R là một vành không có ideal lũy linh khác (0)
và giả sử
ρ
≠
(0) là một ideal phải tối tiểu của R, khi đó ta có
ρ
= eR với
e là một phần tử lũy đẳng khác 0 của R.
Ta đã biết trong một vành Artin nếu một ideal phải gồm toàn
phần tử lũy linh thì chính nó cũng lũy linh [hệ quả của mệnh đề
(1.3.1)].Còn điều ngược lại, đối với một ideal phải có chứa một phần tử
không lũy linh thì sao? Đối với vấn đề này, ta có:
Mệnh đề (1.3.3): Cho R là một vành và giả sử với một a
∈
R nào đó
mà ta có a
2
–a lũy linh. Khi đó, hoặc a lũy linh, hoặc có một đa thức với
hệ số nguyên q(x) sao cho e = aq(a) là lũy đẳng khác 0.
Mệnh đề (1.3.4): Nếu R là một vành Artin và
ρ
≠
(0) là một ideal phải
không lũy linh của R thì
ρ
có chứa một lũy đẳng khác 0.
Trường hợp đặc biệt khi xét vành eRe với e là một lũy đẳng thì
ta có:
Mệnh đề (1.3.5): Cho e là một lũy đẳng trong một vành R tùy ý thì ta
có J(eRe) = eJ(R)e.
Mệnh đề (1.3.6): Cho R là một vành không có ideal lũy linh khác (0)
và giả sử e là một lũy đẳng trong R. Khi đó, eR là một ideal phải tối tiểu
của R khi và chỉ khi eRe là một vành chia.
Thay từ “phải” thành từ “trái” trong mệnh đề trên rồi kết hợp
hai kết quả, ta có hệ quả:
Hệ quả: Cho R là một vành không có ideal lũy linh khác (0) và giả sử e
là một lũy đẳng trong R. Khi đó, eR là một ideal phải tối tiểu của R khi
và chỉ khi Re là một ideal trái tối tiểu của R.
Ta chuyển sang nghiên cứu các vành có căn đặc biệt, cụ thể là
(0), mà trước hết là các vành Artin nửa đơn.
Trước tiên, ta khẳng đònh các vành như vậy thực sự tồn tại. Kết
quả sau là một đònh lý cổ điển quan trọng của Maschke.
Đònh nghóa: Cho F là một trường, G là một nhóm hữu hạn cấp o(G).
Ta gọi đại số nhóm của G trên F, kí hiệu F(G), là {
Σ
α
i
g
i
/
α
i
∈
F,g
i
∈
G}
với các phần tử của nhóm xem như độc lập tuyến tính trên F, phép cộng
.
GV hướng dẫn:
PGS – TS Bùi Tường Trí HV: Đinh Quốc Huy
Luận văn Thạc só Toán: Một hướng tiếp tục mở rộng của đònh lý Jacobson trang 7
. .
theo cách tự nhiên và phép nhân sử dụng luật phân phối và phép tính g-
i
g
j
theo phép nhân trong G.
Từ đònh nghóa trên ta có:
Mệnh đề (1.3.7): (đònh lý Maschke) Cho G là một nhóm hữu hạn cấp
o(G) và F là một trường có đặc số 0 hoặc đặc số p với p ⏐
/
o(G). Khi đó,
F(G) là nửa đơn.
Chú ý: Ta lưu ý rằng F(G) không là nửa đơn nếu đặc số của F là ước
của o(G).
Trở lại với các vành Artin nửa đơn, mệnh đề (1.3.2) khẳng đònh
rằng một ideal phải tối tiểu trong một vành không có nil ideal khác (0)
thì được sinh bởi một lũy đẳng. Thực ra, điều kiện tối tiểu là không cần
thiết cho trường hợp các vành Artin nửa đơn. Đó là khẳng đònh của
mệnh đề sau:
Mệnh đề (1.3.8): Cho R là một vành Artin nửa đơn và
ρ
≠
(0) là một
ideal phải của R. Khi đó
ρ
= eR với một lũy đẳng e nào đó trong R.
Từ mệnh đề này ta có:
Hệ quả 1: Cho R là một vành Artin nửa đơn và A
≠
(0) là một ideal
của R thì A = eR = Re với e là một lũy đẳng nào đó thuộc tâm của R.
Hệ quả 2: Mọi vành Artin nửa đơn đều có đơn vò hai phía.
Điều này khẳng đònh tính nửa đơn kéo theo sự tồn tại đơn vò
trong một vành Artin.
Từ các kết quả này ta chứng minh đượïc:
Mệnh đề (1.3.9): Một ideal của một vành Artin nửa đơn cũng là một
vành Artin nửa đơn.
Để nghiên cứu cấu trúc của các vành Artin nửa đơn ta cần:
Đònh nghóa: Một vành R là vành đơn nếu R
2
≠
(0) và R không có ideal
nào khác (0) và bản thân R.
Nhận xét:
1) Điều kiện R
2
≠ (0) trong đònh nghóa để loại trừ khả năng tầm
thường khi R là một nhóm cộng có p phần tử, p nguyên tố, trong đó
tích của hai phần tử bất kỳ là 0.
2) Nếu R có đơn vò thì dễ chứng minh tính đơn sẽ suy ra tính nửa
đơn.
3) Có những ví dụ về những vành đơn có căn riêng (không tầm
thường).
4) Một vành Artin đơn thì phải là nửa đơn.
5) Có những vành đơn không chứa ước của 0 và thực sự không
là một vành chia.
.
GV hướng dẫn:
PGS – TS Bùi Tường Trí HV: Đinh Quốc Huy
Luận văn Thạc só Toán: Một hướng tiếp tục mở rộng của đònh lý Jacobson trang 8
. .
6) Mọi ideal tối tiểu A ≠ (0) trong một vành Artin nửa đơn R
đều là vành Artin đơn.
Từ những nhận xét trên ta có thể chứng minh mệnh đề sau:
Mệnh đề (1.3.10): (đònh lý Wedderburn) Mọi vành Artin nửa đơn đều
là tổng trực tiếp của một số hữu hạn các vành Artin đơn.
Hon nữa, nếu R là một vành Artin nửa đơn và R = A
1
⊕
…
⊕
A
k
với
các A
i
đều đơn thì các A
i
sẽ chạy qua mọi ideal tối tiểu của R.
§4. VÀNH NGUYÊN THỦY
Ta bắt đầu mục này với một khái niệm cơ bản trong lý thuyết
vành. Loại vành đặc biệt mà ta giới thiệu ở đây đóng vai trò đối với
các vành nửa đơn tổng quát tương tự như vai trò của các vành đơn
trong trường hợp vành Artin nửa đơn.
Đònh nghóa: Một vành R được gọi là vành nguyên thủy nếu nó có một
modul bất khả qui trung thành.
Nhân xét:
1) Một vành như thế đúng ra phải nói là vành nguyên thủy bên
phải vì mọi modul được xét đều là modul phải. Ta có thể đònh nghóa
tương tự cho vành nguyên thủy bên trái và nói chung hai khái niệm đó
là khác nhau.
2) Nếu M là một R-modul bất khả qui và A(M) ={r ∈ R / Mr =
(0)} thì R/A(M) là một vành nguyên thủy [theo mệnh đề (1.1.1)].
3) Nếu ρ là một ideal phải tối đại chính qui của R và đặt M
= R/ρ thì A(M) = (ρ:R) nên R/(ρ:R) là một vành nguyên thủy.
Ngoài ra ta còn có:
Mệnh đề (1.4.1): Một vành R là vành nguyên thủy khi và chỉ khi trong
R tồn tại một ideal phải tối đại chính qui
ρ
sao cho (
ρ
:R) = (0). Khi đó
R còn là nửa đơn và nếu thêm R giao hoán thì nó là một trường.
Trước đây ta đã biết tồn tại các vành đơn có căn riêng của nó.
Những dễ chứng minh rằng một vành đơn đồng thời cũng nửa đơn thì
phải là một vành nguyên thủy.
Bây giờ, cho R là một vành nguyên thủy và giả sử M là một
modul bất khả qui trung thành của R. Nếu đặt C(M) = ∆ là cái tâm hóa
của R trên M thì theo bổ đề Schur, ∆ là một vành chia. Ta có thể xem
M là một không gian vectơ phải trên ∆ trong đó, với m∈M, α∈∆ thì
mα là tác động của α, xem như một phần tử của E(M), lên m.
.
GV hướng dẫn:
PGS – TS Bùi Tường Trí HV: Đinh Quốc Huy
Luận văn Thạc só Toán: Một hướng tiếp tục mở rộng của đònh lý Jacobson trang 9
. .
Đònh nghóa: R được gọi là tác động dày đặc lên M (hay R dày đặc trên
M) nếu với mọi n và mọi
ν
1
,…,
ν
n
độc lập tuyến tính trên
∆
và mọi n
phần tử w
1
,…,w
n
thì tồn tại một r
∈
R sao cho w
i
=
ν
i
r,
∀
i = 1,2,…,n.
Nhận xét:
Nếu M hữu hạn chiều trên ∆ và R tác động vừa trung thành, vừa
dày đặc trên M thì R đẳng cấu với Hom
∆
(M,M) = ∆
n
là vành các ma
trận n × n trên ∆ với n = dim
∆
M. Vậy, tính dày đặc là sự tổng quát hóa
của vành tất cả các phép biến đổi tuyến tính.
Kết quả cơ bản mà từ đó toàn bộ lý thuyết cấu trúc của các vành
được phát triển là đònh lý dày đặc sau đây của Jacobson và Chevalley:
Mệnh đề (1.4.2): (đònh lý dày đặc) Cho R là một vành nguyên thủy và
M là R-modul bất khả qui trung thành. Nếu
∆
= C(M) thì R là một vành
dày đặc các biến đổi tuyến tính của M trên
∆
.
Đònh lý dày đặc cho phép ta có nhiều kết luận về các vành
nguyên thủy và liên hệ chúng với các vành ma trận.
Mệnh đề (1.4.3): Nếu R là một vành nguyên thủy thì tồn tại một vành
chia
∆
sao cho, hoặc R đẳng cấu với
∆
n
là vành tất cả các ma trận n
×
n
trên
∆
, hoặc với mọi số tự nhiên m, tồn tại một vành con S
m
của R có
ảnh đồng cấu là
∆
m
.
Ta mở rộng một khái niệm quen thuộc từ từ lý thuyết vành giao
hoán sang các vành không giao hoán. Lớp các vành được đònh nghóa
sau đây chứa mọi vành nguyên thủy.
Đònh nghóa: Vành R được gọi là một vành nguyên tố nếu aRb = (0)
(với a, b
∈
R) thì a = 0 hay b = 0.
Sau đây là một số đặc trưng của vành nguyên tố:
Mệnh đề (1.4.4): Một vành R là nguyên tố khi và chỉ khi:
1) Cái linh hóa phải của một ideal phải khác (0) trong R chính là
(0).
2) Cái linh hóa trái của một ideal trái khác (0) trong R chính là
(0).
3) Nếu A, B là các ideal của R và AB = (0) thì hoặc A = (0) hoặc
B = (0).
Mối liên hệ giữa các vành nguyên thủy và nguyên tố được cho
bởi mệnh đề sau:
Mệnh đề (1.4.5): Mọi vành nguyên thủy đều là nguyên tố.
Từ mệnh đề (1.4.4) nhanh chóng suy ra tâm của một vành
nguyên tố là một miền nguyên – nó có thể bằng (0) – nên ta có:
.
GV hướng dẫn:
PGS – TS Bùi Tường Trí HV: Đinh Quốc Huy
Luận văn Thạc só Toán: Một hướng tiếp tục mở rộng của đònh lý Jacobson trang 10
. .
Mệnh đề (1.4.6): Một phần tử khác 0 trong tâm của một vành nguyên
tố R thì không thể là ước của 0 trong R. Nói riêng, tâm của một vành
nguyên tố là một miền nguyên. Và do đó tâm của một vành nguyên thủy
là miền nguyên.
Đảo lại: cho một miền nguyên I
≠
(0) thì tồn tại một vành nguyên
thủy có tâm chính là I.
Trong phần cuối của mục này ta tập trung vào một đònh lý rất
nổi tiếng của Wedderburn:
Mệnh đề (1.4.7): (đònh lý Wedderburn-Artin) Cho R là một vành Artin
đơn. Khi đó R đẳng cấu với D
n
, vành tất cả các ma trận n
×
n trên vành
chia D. Hơn nữa, n là duy nhất và D cũng duy nhất sai khác một đẳng
cấu. Ngược lại, với mọi vành chia D thì D
n
là một vành Artin đơn.
Đònh lý Wedderburn có nhiều ứng dụng trong nhiều trường hợp
đặc biệt của các vành Artin. Trước hết mệnh đề (1.3.10) khẳng đònh
rằng mọi vành Artin nửa đơn là tổng trực tiếp của một số hữu hạn các
vành Artin đơn. Kết hợp với mệnh đề (1.4.7) ta được một đònh lý xác
đònh cấu trúc các vành Artin nửa đơn:
Mệnh đề (1.4.8): Nếu R là một vành Artin nửa đơn thì:
R
≈
với
∆
)()(
k
nn
k
∆⊕⊕∆
1
1
(i)
là các vành chia và là vành tất cả các ma
trận n
)(i
n
i
∆
i
×
n
i
trên
∆
(i)
.
Có những hoàn cảnh nào mà ta có thể nói nhiều hơn nữa, trong
đó ta có thể xác đònh các vành chia ∆ một cách rõ ràng hơn? Một
trường hợp như thế là đối với các đại số đơn hữu hạn chiều trên một
trường đóng đại số. Để đạt được điều này ta cần:
Đònh nghóa: Cho A là một đại số trên một trường F, a
∈
A được gọi là
đại số trên F nếu tồn tại một đa thức p(x)
∈
F[x], p(x)
≠
0 sao cho
p(a)=0. A được gọi là một đại số đại số trên F nếu mọi a
∈
A đều là đại
số trên F.
Nhận xét: Nếu A hữu hạn chiều trên F thì nó là đại số trên F.
Bổ đề (1.4.9): Cho F là một trường đóng đại số. Nếu D là một đại số
chia đại số trên F thì ta có D = F.
Với bổ đề này kết hợp với các mệnh đề (1.4.7) và (1.4.8) ta
được một dạng rất đẹp cho các đại số nửa đơn hữu hạn chiều trên các
trường đóng đại số:
Mệnh đề (1.4.10): Cho F là một trường đóng đại số và A là một đại số
nửa đơn hữu hạn chiều trên F. Khi đó A
≈
.
k
nn
FF ⊕⊕
1
Hiển nhiên rằng tâm của một tổng trực tiếp là tổng trực tiếp của
các tâm. Ta cũng có tâm của
là một chiều trên F (vì chính nó là
i
n
F
.
GV hướng dẫn:
PGS – TS Bùi Tường Trí HV: Đinh Quốc Huy
Luận văn Thạc só Toán: Một hướng tiếp tục mở rộng của đònh lý Jacobson trang 11
. .
i
n
FI
với là ma trận đơn vò n
i
n
I
i
× n
i
). Vậy k = dim
F
Z. Nói cách khác,
ta có:
Hệ quả 1: Nếu A như trong mệnh đề (1.4.10) thì số các thành phần
tổng trực tiếp của A bằng số chiều của tâm của A trên F.
Một hệ quả trực tiếp khác của mệnh đề (1.4.10) là cấu trúc của
các đại số nhóm.
Hệ quả 2: Cho G là một nhóm hữu hạn cấp o(G) và F là một trường
đóng đại số có đặc số 0 hay đặc số p⏐/ o(G). Khi đó
F(G)
≈
.
k
nn
FF ⊕⊕
1
§5. VÀNH NỬA ĐƠN
Trong mục trước ta đã mô tả khá rõ các vành nguyên thủy, bây
giờ ta sẽ cố buộc chặt cấu trúc của các vành nửa đơn với cấu trúc của
các vành nguyên thủy. Để làm điều đó trước hết ta sẽ tổng quát hóa
khái niệm tổng trực tiếp:
Tích trực tiếp (hoặc tổng trực tiếp hoàn toàn) của các vành R
γ
, γ
thuộc vào một tập chỉ số I là tập:
∏
∈I
R
γ
γ
={f: I —–>
U
/ f(γ) ∈ R, ∀γ ∈ I}
I
R
∈
γ
γ
với cấu trúc vành cho bởi các phép toán:
(f+g)(γ) = f(γ) + g(γ) và (fg)(γ) = f(γ)g(γ)
Ta đặt π
γ
là phép chiếu chính tắc của
∏
∈I
R
γ
γ
lên R
γ
.
Đònh nghóa: Một vành R được gọi là một tổng trực tiếp con của các
vành {R
γ
}
γ
∈
I
nếu tồn tại một đơn cấu
ϕ
:
ϕ
: R —–––>
∏
∈I
R
γ
γ
sao cho Rϕπ
γ
= R
γ
∀
γ
∈
I
Kết quả sao được suy ngay từ đònh nghóa:
Mệnh đề (1.5.1): Cho R là một vành tùy ý và
ϕ
γ
: R —––> R
γ
là các
toàn cấu của R lên các vành R
γ
. Đặt U
γ
= Ker
ϕ
γ
, khi đó R là một tổng
trực tiếp con của các vành R
γ
khi và chỉ khi
I
= (0).
γ
γ
U
Sau đây là vài ví dụ về các biểu diễn thành các tổng trực tiếp
con:
Đònh nghóa: Một vành R được gọi là bất khả qui trực tiếp con nếu giao
của tất cả các ideal khác (0) của nó cũng khác (0).
.
GV hướng dẫn:
PGS – TS Bùi Tường Trí HV: Đinh Quốc Huy
Luận văn Thạc só Toán: Một hướng tiếp tục mở rộng của đònh lý Jacobson trang 12
. .
Điều này nói rằng R không có một biểu diễn không tầm thường
thành một tổng trực tiếp con.
Mệnh đề (1.5.2): Mọi vành đều biểu diễn được thành một tổng trực
tiếp con của các vành bất khả qui trực tiếp con.
Mệnh đề (1.5.3): Cho R là một vành không có nil ideal khác (0). Khi
đó R là một tổng trực tiếp con của các vành nguyên tố R
α
.
Thực ra mỗi vành nguyên tố
R
α
còn có thêm tính chất là: tồn tại
một phần tử không lũy linh a
α
trong R
α
sao cho với mọi ideal U ≠ (0)
trong R
α
thì tồn tại số tự nhiên n(U) để cho ∈ U. Tức là, các lũy
thừa của a
)(Un
a
α
α
rơi vào mọi ideal khac (0) của R
α
.
Dựa vào khái niệm tổng trực tiếp con ta có thể mô tả cấu trúc
của các vành nửa đơn:
Mệnh đề (1.5.4): R là một vành nửa đơn khi và chỉ khi nó đẳng cấu với
một tổng trực tiếp con của các vành nguyên thủy.
Vì các vành nguyên thủy giao hoán là trường nên ta cũng có:
Hệ quả: Một vành nửa đơn giao hoán là một tổng trực tiếp con của các
trường
v MỘT SỐ NHẬN ĐỊNH VỀ CÁC KẾT QUẢ TRÊNv
Ta có thể dựa vào các kiến thức trên để vạch ra một hướng giải
quyêt một số vấn đề về các vành:
– Đầu tiên chứng minh đònh lý cho các vành chia, điều này có thể dẫn
đến các vấn đề về số học trong lý thuyết trường.
– Bước thứ hai là chuyển sang các vành nguyên thủy dựa vào các kết
quả đối với các vành ma trận và mệnh đề (1.4.3).
– Tiếp theo là nối kết lại để được kết quả cho các vành nửa đơn, dựa
vào mệnh đề (1.5.4)
Sơ đồ sau đây biểu diễn mối quan hệ giữa một số các lớp vành
Lấy thương theo căn
Biểu diễn thành tổng trực tiếp con
.
GV hướng dẫn:
PGS – TS Bùi Tường Trí HV: Đinh Quốc Huy
Luận văn Thạc só Toán: Một hướng tiếp tục mở rộng của đònh lý Jacobson trang 13
. .
Đònh lý dày đặc
Đặc biệt hóa
với n = 1
VÀNH NỬA ĐƠN
VÀNH NGUYÊN THỦY
VÀNH MA TRẬN CÁC ĐAI SỐ CHIA
ĐẠI SỐ CHIA
VÀNH TÙY Ý
Phần 2:
ĐỊNH LÝ
JACOBSON
(về điều kiện giao hoán)
VÀ MỘT HƯỚNG TIẾP TỤC
MỞ RỘNG
T
rong phần này của luận văn, ta sẽ xét điều kiện giao hoán của
một vành, tính chất này được bảo toàn qua phép lấy tổng trực tiếp con.
.
GV hướng dẫn:
PGS – TS Bùi Tường Trí HV: Đinh Quốc Huy
Luận văn Thạc só Toán: Một hướng tiếp tục mở rộng của đònh lý Jacobson trang 14
. .
Cụ thể là ta khẳng đònh tính giao hoán của một vành dựa vào một số
điều kiện cho trước.
Sau đây là một số kết quả đã được công nhận.
§1. ĐỊNH LÝ JACOBSON
Bổ đề (2.1.1): Cho D là một vành chia có đặc số p
≠
0 và Z là tâm của
D. Giả sử có một phần tử a
∈
D, a
∉
Z sao cho với một số
nguyên n
≥
1 nào đó. Khi đó tồn tại phần tử x
∈
D để cho xax
aa
n
p
=
-1
= a
i
≠
a
với i là một số nguyên nào đó.
Từ bổ đề ta có thể chứng minh một đònh lý của Wedderburn:
Mệnh đề(2.1.2): Mọi vành chia hữu hạn đều là trường.
Hệ quả(2.1.3): Cho D là một vành chia có đặc số p
≠
0 và G
⊂
D là một
nhóm con nhân hữu hạn của D thì G là một nhóm Abel (nên là nhóm
cyclic).
Bổ đề(2.1.4): Cho D là một vành chia sao cho với mọi a
∈
D đều tồn tại
một số nguyên n(a) > 1 để cho a
n(a)
= a. Khi đó D là một trường.
Chứng minh:
Ta có 2∈D và 2
m
=2 với m > 1 nên D có đặc số nguyên tố p≠0.
Nếu D không giao hoán thì tồn tại a ∈ D và a∉ Z với Z là tâm của D.
Gọi P là trường nguyên tố của Z, vì a
n(a)
= a nên a là phần tử đại số
trên P. Từ đó P(a) là một trường hữu hạn có p
k
phần tử và ta có
.
aa
k
p
=
Đến đây, ta thấy mọi điều kiện của bổ đề (2.1.1) đều được thỏa
mãn đối với a nên tồn tại phần tử b ∈ D để cho bab
-1
= a
i
≠ a.
Quan hệ này cùng với sự kiện a và b đều có cấp hữu hạn dẫn đến a
và b sinh ra một nhóm con nhân hữu hạn G trong D, vậy theo hệ quả
(2.1.3) thì G giao hoán.
Do a ∈ G, b ∈ G và ab ≠ ba thì điều này là mâu thuẩn, bổ đề được
chứng minh ª
Bây giờ ta chứng minh đònh lý Jacobson:
.
GV hướng dẫn:
PGS – TS Bùi Tường Trí HV: Đinh Quốc Huy
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét